| Imię i nazwisko | Chris Hadfield |
| Data urodzenia | 29.08.1959 |
| Narodowość | CAN |
| Agencja Kosmiczna | Canadian Space Agency (CSA) |
| Status | Na emeryturze |
| Typ astronauty | Rządowa agencja |
| X | https://twitter.com/Cmdr_Hadfield |
| Wikipedia | https://en.wikipedia.org/wiki/Chris_Hadfield |
| https://www.instagram.com/colchrishadfield/ |
**Profil osobisty:** Chris Hadfield urodził się 29 sierpnia 1959 roku w Sarnia, a dorastał w Milton w Ontario. Jest żonaty z Helene Hadfield z domu Walter i ma z nią troje dzieci. Lubi jeździć na nartach i konno, grać na gitarze, śpiewać, pisać, biegać oraz grać w siatkówkę i squasha. Jego rodzice, Roger i Eleanor Hadfield, mieszkają w pobliżu Milton. Matka Helene, Gwendoline Walter, mieszka w Victorii w Kolumbii Brytyjskiej, a jej ojciec, Erhard Walter, nie żyje. **Wykształcenie:** W 1977 roku ukończył Milton District High School z wyróżnieniem Ontario Scholar. W 1982 roku uzyskał z wyróżnieniem tytuł licencjata inżynierii mechanicznej w Royal Military College w Kingston. W tym samym roku prowadził badania podyplomowe na University of Waterloo, a w 1992 roku zdobył tytuł magistra nauk w dziedzinie systemów lotniczych na University of Tennessee. **Przynależność i funkcje:** Należy do Royal Military College Club, Society of Experimental Test Pilots oraz Canadian Aeronautics and Space Institute. Jest honorowym patronem Lambton College, członkiem rady powierniczej Lakefield College School, członkiem zarządu Vintage Wings of Canada i prezesem Association of Space Explorers. **Wyróżnienia:** W 1988 roku otrzymał nagrodę Liethen-Tittle Award dla najlepszego pilota kończącego szkołę pilotów doświadczalnych USAF. W 1991 roku został Pilotem Doświadczalnym Roku Marynarki Wojennej USA. Otrzymał także honorowy doktorat inżynierii Royal Military College (1996), został członkiem Orderu Ontario (1996), a następnie otrzymał honorowy doktorat prawa Trent University (1999), nagrodę Vanier Award (2001), Meritorious Service Cross (2001), NASA Exceptional Service Medal (2002) i Queen’s Golden Jubilee Medal (2003). W 2005 roku został przyjęty do Canada’s Aviation Hall of Fame. W 2006 roku jego spacer kosmiczny, podczas którego instalował Canadarm2 na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, upamiętniono na srebrnych i złotych monetach Royal Canadian Mint. W 2014 roku został Oficerem Orderu Kanady. **Kariera:** Dorastał na farmie kukurydzianej w południowym Ontario i już jako dziecko interesował się lataniem. Jako kadet lotniczy w wieku 15 lat zdobył stypendium na szkolenie szybowcowe, a rok później — stypendium na szkolenie pilota samolotów silnikowych. Przez dziesięć lat uczył też jazdy na nartach i narciarstwa wyczynowego, zarówno w niepełnym, jak i pełnym wymiarze godzin. W maju 1978 roku wstąpił do Kanadyjskich Sił Zbrojnych. Spędził dwa lata w Royal Roads Military College w Victorii w Kolumbii Brytyjskiej, a następnie dwa lata w Royal Military College w Kingston, gdzie w 1982 roku uzyskał z wyróżnieniem tytuł licencjata inżynierii mechanicznej. Podstawowe szkolenie lotnicze odbył w Portage la Prairie w Manitobie i w 1980 roku został uznany za najlepszego pilota kursu. W 1983 roku ukończył z najlepszym wynikiem podstawowe szkolenie odrzutowe w Moose Jaw w Saskatchewan, a w latach 1984–1985 szkolił się na pilota myśliwskiego na samolotach CF-5 i CF-18 w Cold Lake w Albercie. Przez kolejne trzy lata latał na CF-18 w 425. eskadrze Dowództwa Obrony Powietrznej Ameryki Północnej (NORAD). W tym czasie uczestniczył w pierwszym przechwyceniu przez CF-18 radzieckiego samolotu „Bear”. Ukończył szkołę pilotów doświadczalnych Sił Powietrznych USA w bazie Edwards w Kalifornii, po czym jako oficer wymiany służył w Strike Test Directorate Marynarki Wojennej USA w bazie lotniczej Patuxent River. W latach 1989–1992 testował samoloty F/A-18 i A-7, prowadził z NASA badania nad symulacją i lotami z ograniczonym zapasem sterowności w pochyleniu oraz odbył pierwszy lot wojskowy samolotu F/A-18 z silnikami o zwiększonych osiągach. Pilotował też pierwszy lot testowy napędu wodorowego z zewnętrznym spalaniem, opracowywał nową skalę oceny właściwości pilotażowych przy dużych kątach natarcia oraz uczestniczył w programie testów odzyskiwania kontroli nad samolotem F/A-18. Łącznie pilotował ponad 70 typów statków powietrznych. W czerwcu 1992 roku, spośród 5330 kandydatów, Hadfield został wybrany jako jeden z czworga nowych kanadyjskich astronautów. W sierpniu tego samego roku Kanadyjska Agencja Kosmiczna (CSA) skierowała go do Centrum Kosmicznego im. Johnsona NASA w Houston. Zajmował się tam kwestiami technicznymi i bezpieczeństwem operacji wahadłowców, wspierał rozwój szklanego kokpitu wahadłowca oraz obsługę startów w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego na Florydzie. Był też głównym CapComem NASA — łącznikiem kontroli misji z astronautami na orbicie — podczas 25 misji wahadłowców. W latach 1996–2000 pełnił funkcję głównego astronauty CSA, reprezentując astronautów agencji i koordynując ich działania. W latach 2001–2003 był dyrektorem operacyjnym NASA w Centrum Szkolenia Kosmonautów im. Jurija Gagarina w Gwiezdnym Miasteczku w Rosji. Koordynował i nadzorował tam działania załóg Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) w Rosji, pracę personelu szkoleniowego i zespołów wsparcia, a także negocjacje dotyczące współpracy z rosyjskim programem kosmicznym i innymi partnerami międzynarodowymi. Uzyskał również pełne kwalifikacje inżyniera pokładowego-kosmonauty w statku Sojuz TMA oraz do wykonywania spacerów kosmicznych w rosyjskim skafandrze Orłan. Hadfield jest cywilnym astronautą CSA. W 2003 roku, po 25 latach służby wojskowej, przeszedł na emeryturę w stopniu pułkownika Kanadyjskich Sił Powietrznych. W latach 2003–2006 kierował działem robotyki w Biurze Astronautów NASA w Centrum Kosmicznym im. Johnsona, a w latach 2006–2008 stał na czele działu operacji Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. **Loty kosmiczne:** W listopadzie 1995 roku był specjalistą misji STS-74, drugiej misji wahadłowca NASA, której celem było połączenie z rosyjską stacją kosmiczną Mir. Załoga wahadłowca Atlantis przymocowała do Mira pięciotonowy moduł dokujący i dostarczyła kosmonautom ponad tonę żywności, wody i zaopatrzenia naukowego. Hadfield został pierwszym kanadyjskim specjalistą misji, pierwszym Kanadyjczykiem obsługującym Canadarm na orbicie i jedynym Kanadyjczykiem, który wszedł na pokład Mira. W kwietniu 2001 roku pełnił funkcję specjalisty misji STS-100, lotu 6A w ramach montażu ISS. Załoga wahadłowca Endeavour dostarczyła i zainstalowała Canadarm2, nowy kanadyjski manipulator robotyczny, oraz włoski moduł zaopatrzeniowy Raffaello. Podczas 11-dniowej misji Hadfield odbył dwa spacery kosmiczne, stając się pierwszym Kanadyjczykiem, który opuścił statek i swobodnie poruszał się w przestrzeni kosmicznej. Spędził poza statkiem łącznie 14 godzin i 54 minuty, okrążając Ziemię dziesięć razy. W latach 2008–2009 był dublerem dr. Boba Thirska podczas długotrwałej misji Ekspedycji 20/21. Przygotowywał się do życia i pracy na pokładzie ISS przez okres do sześciu miesięcy. Po tym przydziale wspierał dział operacji ISS i opracowywał procedury awaryjne dla stacji. Od 10 do 23 maja 2010 roku dowodził misją NEEMO 14, podczas której NASA testowała koncepcje eksploracji w podwodnym ośrodku u wybrzeży Florydy. Dno oceanu posłużyło do symulacji misji na powierzchni asteroid, księżyców i Marsa. Celem było lepsze poznanie współpracy astronautów ze sprzętem, w tym zaawansowanymi skafandrami, lądownikiem, łazikiem i ramionami robotycznymi. W czerwcu 2010 roku Hadfield dołączył do zespołu badawczego Pavilion Lake, położonego 420 kilometrów na północny wschód od Vancouver. To jedno z nielicznych miejsc na Ziemi, gdzie występują mikrobiolity. Zespół korzystał ze zdalnie sterowanych i autonomicznych pojazdów podwodnych, nurków z aparatem SCUBA oraz załogowych miniaturowych łodzi podwodnych DeepWorker, by ustalić, jak powstały mikrobiolity, i ułatwić rozpoznawanie potencjalnych form życia pozaziemskiego podczas przyszłych misji na Marsa. We wrześniu 2010 roku Hadfield został przydzielony do Ekspedycji 34/35. 19 grudnia 2012 roku poleciał na pokładzie rosyjskiego Sojuza, stając się drugim Kanadyjczykiem uczestniczącym w długotrwałej misji na ISS. 13 marca 2013 roku, w drugiej części swojego pięciomiesięcznego pobytu w kosmosie, jako pierwszy Kanadyjczyk dowodził statkiem kosmicznym — Międzynarodową Stacją Kosmiczną. 13 maja Hadfield, Tom Marshburn i Roman Romanenko wylądowali w Kazachstanie po pokonaniu niemal 99,8 miliona kilometrów i wykonaniu 2336 okrążeń Ziemi. Spędzili w kosmosie 146 dni, z czego 144 na pokładzie stacji. W czerwcu 2013 roku Chris Hadfield ogłosił, że 3 lipca przechodzi na emeryturę w CSA, by podjąć nowe wyzwania.